دسته‌بندی نشده

خصوصیات کلی مولکول های کمپلکس اصلی سازگاری نسجی mhc

 

  • ساختمان مولکولی MHC کلاس I و II توسط روش کریستالوگرافی اشعه x مشخص شده و هر مولکول MHC بر اساس ساختمان اول پروتئین ها به چهار ناحیه تقسیم می شود .
    1. ناحیه اتصال به پپتید آنتی ژنی ( ناحیه شیار ناودان ، Cleft) یا انتهای آمینی
    2. ناحیه شبه ایمونوگلبولینی (Ig-like region)
    3. ناحیه درون غشایی (Transmembrane region)
    4. ناحیه سیتوپلاسمی ( انتهای کربوکسیلی)

ناحیه شیار و ناحیه شبه ایمونوگلبولینی در خارج سلول قرار می گیرند و این بخش خارج سلولی را می توان بدون تغییر ساختمان مولکولی توسط آنزیم پا پایین از بخش های درون غشایی MHC جدا کرد .

  • واحدهای اسید آمینه ای پلی مورف مولکول های MHC در شیار متصل شونده به پپتید یا مجاور آن واقع شده اند . این شیار در اثر تاخوردگی انتهای آمینی پروتئین های کد شده توسط MHC تشکیل می شود و متشکل از دو مارپیچ آلفاست که کناره های شیار را تشکیل داده و بر روی یک صفحــه چیـــن دار بتـــای هشت رشته ای قرار گرفته است که به منزله کف شیار می باشد. آن تعداد از واحدهای پلی مورفی که در آلل های مختلف MHC متفاوت هستند در این شیار یا اطراف آن واقع شده اند . این بخش از مولکول MHC به پپتید متصل می شود تا به سلول T عرضه شود . مولکول های مختلف MHC به دلیل تغییر پذیری اسید آمینه های این ناحیه از مولکول می توانند به پپتیدهای متفاوتی متصل شده و آنها را عرضه کنند و به صورت اختصاصی توسط TCR مورد شناسایی قرار گیرند.
  • نواحی شبه ایمونوگلبولینی مولکول های MHC غیر پلی مورف بوده و دارای محل های اتصال به مولکول های CD4 یا CD8 در لنفوسیت های T می باشند .

مولکول های CD+4 در Th به ناحیه شبه ایمونوگلبولینی MHC-II ومولکول های CD8 در TC به این نواحی در MHC-I متصل می شوند . به همین دلیل است که لنفوسیت های TCD+4 فقط پپتیدهای متصل به MHC-II و سلول های TCD+8 تنهاپپتیدهای متصل به MHC-I را مورد شناسایی قرار می دهند .

ساختمان مولکول های MHC کلاس یک

مولکول های کمپلکس اصلی سازگاری بافتی کلاس یک از دو زنجیره پلی پپتیدی ناهمسان تشکیل شده اند که به صورت غیر کووالانسی به یکدیگر متصل می شوند . زنجیره α توسط ژن های MHC کلاس یک کد شده و ۴۷-۴۴ کیلو دالتون وزن دارد و دارای حدود ۳۳۸ اسید آمینه می باشد و از ۵ ناحیه یا دومین تشکیل شده است و تقریباً این زنجیره در خارج از سلول قرار دارد . قسمت خارج سلولی دارای دومین های α۱ ، α۲ و α۳ بوده که به نواحی داخل غشایی و سیتوپلاسمی متصل شده است.

زنجیره دوم بنام زنجیره بتا دو میکروگلبولین ۲-µ)  بوده که توسط ژنی در کروموزوم شماره ۱۵ در انسان ( خارج از ژن های MHC در کروموزوم شماره ۶) قرار داشته و ۱۲ کیلو دالتون وزن مولکولی دارد . تعداد اسید آمینه های β۲– µ حدود ۱۹۹ عدد بوده و به صورت غیر کوالان به ناحیه α۳ در زنجیره α متصل می گردد . نواحی آمینی زنجیره α در خارج سلول و نواحی کربوکسیلی در سیتوپلاسم قرار دارد . قطعات α۱ وα۲ موجود در قسمت انتهای آمینی زنجیره α که هر یک حدود ۹۰ اسید آمینه دارند ، طوری در کنار هم قرار می گیرند که یک صفحه چین دار بتا متشکل از هشت رشته موازی – ناهمسو را در زیر دو رشته موازی مارپیچ آلفا تشکیل می دهند و این ساختمان ، شیار متصل شونده به پپتید را تشکیل می دهد . اندازه این شیار (۱۱×۱۰×۲۵ آنگستروم) بقدری بزرگ است که می تواند ۱۱-۸ اسید آمینه را در حالت خطی و انعطاف پذیر در خود جای دهد . هر دو انتهای شیار مسدود است بنابراین پپتیدهای بزرگتر نمی توانند در آن جا بگیرند در نتیجه پروتئین های کروی طبیعی بایستی پردازش شوند تا قطعاتی از آنها ایجاد شود که بتوانند در شیار MHC  قرار گرفته و مورد شناسایی سلول های T قرار گیرند . در حقیقت دومین  α۱ یک مارپیچ آلفا به عنوان دیواره و چهار زنجیره چین دار بتا به عنوان نیمی از کف شیار را تولید می کند تا در برابر دومین α۲ که آنهم طرف دیگر دیواره را تشکیل داده و چهار زنجیره بتای آن با هم ارز خود در α۱ بتوانند به صورت هشت زنجیره بتای چین دار کف شیار را تشکیل دهند (شکل۱ : ساختمان مولکول MHC کلاس یک).

واحدهای پلی مورف مولکول های MHC-I محدود به دومن های α۱ و α۲ هستند و عامل اختلاف آلل های کلاس یک از نظر اتصال به پپتید و شناسایی ژن توسط سلول T می باشند . هر فرد سالمی (هتروزیگوت) بر روی تمام سلول هایش ۶ مولکول مختلف کلاس I را بیان می کند . هر کدام از این مولکول ها حاوی زنجیره آلفایی مشتق از یکی از دو آلل ژن های سه گانه ( HLA-A ،HLA-B وHLA-C) کلاس یک می باشند که از والدین به ارث رسیده است .

هر یک از دومن های α۱ و α۲ دارای دو زنجیره پلی ساکاریدی هستند که از گالاکتوز ، مانوز، فوکوز و گلوکز آمین تشکیل می شود و برخلاف دومن های α۱ و α۲ فاقد خاصیت آنتی ژنیک هستند . دومن α۲ دارای یک پیوند دی سولفیدی درون زنجیره ای می باشد که حلقه ای با ۱۶۳ اسید آمینه را در آن ایجاد می کند .

بعد از دومن متصل شونده به آنتی ژن که توسط α۱ و α۲ ساخته شد نوبت به دومن شبه ایمونوگلبولینی می رسد . این ناحیه غیر پلی مورف بوده و از نواحی α۳ و β۲– µ تشکیل می شود. α۳ دارای ۹۰ اسید آمینه بوده و مانند β۲– µ دارای یک حلقه با اتصال دی سولفیدی درون زنجیره ای می باشد و به همین دلیل جزء خانواده بزرگ ایمونوگلبولینی قرار می گیرند . مولکول هایCD8  در TC به ناحیه α۳ در مولکول های MHC-I متصل می شوند .

مولکول β۲ به جزء α۳ و همچنین صفحات بتای واقع در کف شیار از طریق پیوندهای غیر کوالان متصل می شود. علت نامگذاری این مولکول بخاطر حرکت الکتروفورتیکی ( در ناحیه β۲ ) و نوع حلالیت ( شبیه گلبولین) و اندازه کوچک ( میکرو) آن می باشد . α۳ و β۲– µ قسمت پایین مولکول را تشکیل داده و با هم یک صفحه چین دار بتا درست می کنند و گفته شد که با کف شیار نیز اتصال دارد بخصوص هنگامی که پپتید در شیار قرار می گیرد . پس بهتر است که مولکول های طبیعی HLA-I را به صورت هتروترایمری متشکل از زنجیره α و زنجیره β۲ و پپتید در نظر بگیریم . حضور β۲ در مولکول HLA-I  ضروری است و در صورت عدم وجود مولکول به صورت عادی در سطح سلول ظاهر نمی شود .

β۲– µ  در انسان غیر پلی مورفیک بوده و ردیف اسیدهای آمینه آن در انواع HLA-I ثابت و یکسان است اما در موش دی مورفیک می باشد . همچنین گیرنده نوزادی FC ایمونوگلبولین ها و CD1  نیز همراه β۲– µ  دیده می شوند که احتمالاً وظایف مهمی را در سیستم ایمنی دارند . این پروتئین ها مشابه زنجیره آلفای MHC کلاس یک هستند اما توسط ژن هایی خارج از نواحی MHC در کروموزوم های مختلف کد می شوند . این مولکول ها احتمالاً در عرضه آنتی ژن های غیر پپتیدی به جمعیت های غیر معمول سلول های T مانند (NKT) دخالت دارند .

ناحیه بعدی درون غشایی بوده که در انتهای کربوکسیلی قطعه α۳ قرار داشته و بخشی شامل تقریباً ۲۵ اسید آمینه آبگریز است که دو لایه پپتیدی غشاء را طی می کند و به صورت α-Helix از خلال غشاء می گذرد و مولکول MHC را به صورت یک لنگر در غشاء نگه می دارد . ناحیه انتهایی هم ناحیه درون سیتوپلاسمی است که انتهای کربوکسیلی زنجیره آلفا بوده و شامل حدود ۳۰ اسید آمینه می باشد . این بخش دارای چندین اسید آمینه بازی است که با سرهای قطبی فسفولیپیدی موجود در سمت داخلی غشاء دو لایه لیپیدی واکنش می دهند و تکیه گاه MHC در غشاء پلاسمایی هستند .

نکته آخر اینکه به دلیل هم بارز بودن ژن های MHC و با توجه به اینکه ۳ ژن بر روی هر هاپلو تیپ MHC قرار می گیرد ، بنابراین در یک فرد سالم هتروزیگوت شاهد ۶ نوع مختلف از مولکول های MHC-I در سطح سلول ها می باشیم . البته قابل ذکر است که بروز HLA-C  نسبت به A و B به میزان کمتری در سطح سلول ها دیده می شود .

HLA-I در تمام سلول های هسته دار انسان بیان می گردد و وظیفه آن معرفی آنتی ژن های درونزاد به سلول های TC است . مولکول های HLA-I با سرعتی بیش از نیاز سلول تولید می شوند در نتیجه می توان آنها را به صورت آزاد به همراه برخی از چربی های غشاء در سرم و مایع بافتی مشاهده کرد . بالاترین غلظت از HLA-I در سلول های B و T و ماکروفاژها مشاهده می گردد و همانطور که گفته شد بر روی RBC  انسان دیده نشده ولی بر روی RBC موش وجود دارد . بعضی از بافت ها مثل عضله قلبی و عضله مخطط مولکول HLA-I را بیان نکرده یا بسیار کم بیان می کند . پلاکت ها گرچه فاقد هسته می باشند اما HLA-I را بیان کرده و سلول های تروفوبلاست گرچه هسته دارند آنرا بیان نمی کنند .

برچسب ها
مشاهده بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

بستن
%u0637%u0631%u0627%u062D%u06CC %u0633%u0627%u06CC%u062A
بستن